s
wtdftobk
Ίνγκμαρ Mπέργκμαν (Ingmar Bergman 14/7/1918 - 30/7/2007)

Γεννήθηκε στις 14 Ιουλίου του 1918, στην Ουψάλα της Σουηδίας. Ο πατέρας του, οΈρικ, ήταν επίσκοπος και μάλιστα διετέλεσε προσωπικός εφημέριος του βασιλιά της χώρας του. Επιχείρισε να γαλουχήσει τον γιο του με άκαμπτες θρησκευτικές αρχές. Αλλά μία τράμπα απ’ αυτές που κάνουν τα παιδιά όταν βαριούνται κάποια παιχνίδια τους υπήρξε καταλυτική για τον μικρό Ίνγκμαρ: άλλαξε τα μολυβένια στρατιωτάκια του με μια διαλυμένη laterna magica, προσχώρησε στην αθεΐα, και προχώρησε στο καλλιτεχνικό έργο, στήνοντας παραστάσεις μόνος του, παίζοντας με μαριονέτες έργα του Στρίντμπεργκ, πλάθοντας έναν δικό του κόσμο, ένα ιδιωτικό σύμπαν. Και ήταν μόλις εννιά χρονών! Δεν είναι τυχαίο ότι αυτόν ακριβώς τον τίτλο, Laterna Magica, έδωσε στην αυτοβιογραφία του, έξι δεκαετίες αργότερα.

Στα δεκαεννιά του χρόνια, ο Μπέργκμαν αρχίζει σπουδές τέχνης και λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης, αλλά ουσιαστικά περνάει τις ώρες του μέσα στις κινηματογραφικές  αίθουσες,  ένας  "εθισμένος της  οθόνης",  όπως είπε ο ίδιος, ερωτεύεται μια κοπέλα, διαρρηγνύει τις σχέσεις του με τον πατέρα του, και εγκαταλείπει τα αμφιθέατρα για τα καλά, έχοντας ήδη γράψει μερικά θεατρικά έργα και μία όπερα. Εργάζεται ως βοηθός σκηνοθέτη στο θέατρο, ανεβάζει ένα δικό του έργο, τον "Θάνατο του Κάσπαρ", συμμετέχει στη συγγραφή σεναρίων, κυριεύεται από τον ίλιγγο της δημιουργίας.
Σκηνοθετεί ταινίες που αρχικά μοιάζουν με χαμόγελα, βαφτισμένες σε έναν θερινό λυρισμό και μία ποιητική αισιοδοξία. Αποθεώνεται στις Κάννες στο 1955, καταβυθίζεται σε υπαρξιακούς προβληματισμούς, και αποσβολώνει τον κινηματογραφικό κόσμο με δύο καίρια χτυπήματα ολκής, την "Έβδομη Σφραγίδα", αυτήν την αγωνιώδη παρτίδα σκάκι της ζωής ενάντια στο θάνατο, μια παρτίδα που παίζει ο ιππότης Αντόνιους Μπλοκ ενάντια στο Χάρο, και τις "Άγριες Φράουλες", το ταξίδι του γηραιού καθηγητή Μποργκ μες στον λαβύρινθο των αναμνήσεων. Αρχίζουν οι πάντες να μιλούν για την εικαστική αριστοτεχνία του Μπέργκμαν, για τη φιλοσοφική του σκευή, για τις συγκλονιστικές περιπλανήσεις του στα σκοτεινά τοπία της ψυχής.

Ο Σουηδός μαιτρ εγκαινιάζει τη δεκαετία του 1960 με τον τρόπο που της αρμόζει, με έναν τρίπτυχο στοχασμό πάνω στην αλλοτρίωση, τις συναισθηματικές εντάσεις, τη διαλεκτική των διακυμάνσεων του νου. Μας δονεί με την λεγόμενη "Τριλογία της Σιωπής", δηλαδή με το "Μέσα από τον σπασμένο καθρέφτη"(1961), τους "Κοινωνούντες" (1962), και την συνταρακτική "Σιωπή" (1963), που δίχασε, και ακόμη διχάζει, τους θεατές της, όντας το φιλοσοφικό, βαθιά ανθρώπινο, καίτοι αινιγματικό φαινομενικά, μανιφέστο του Μπέργκμαν. Και εδώ, όπως και στις μετέπειτα δημιουργίες του, ο μεγάλος σκηνοθέτης επιμένει ότι μπορούμε να διατηρούμε την ελπίδα ακόμα και μέσα στο σκότος, μπορούμε να εμμένουμε στην ανθρώπινη ουσία μας ακόμα και σε συνθήκες καταρράκωσης του αυτοσεβασμού μας, μπορούμε να διατηρούμε ένα χαμόγελο αισιοδοξίας ακόμα και μέσα στην πιο ζοφερή θλίψη.

Ακολουθούν ταινίες που μοιάζουν να αδιαφορούν για την επιτυχία ή την αποτυχία, αλλά, απεναντίας, είναι προσηλωμένες στα όσα ταλανίζουν την ύπαρξη. Η "Persona", το 1966, η καθηλωτική "Ντροπή", το 1968, που για ορισμένους παραμένει το κρυφό του αριστούργημα, το "Κραυγές και Ψίθυροι", το 1972, οι "Σκηνές από ένα γάμο", το 1973, το "Αβγό του Φιδιού", το 1977, ακόμα μία δημιουργία που προκάλεσε θύελλα συζητήσεων και που μοιάζει να είναι ο επί της οθόνης διάλογος του Μπέργκμαν με τον Βισκόντι και τους "Καταραμένους" του, όπως ακριβώς η "Τριλογία της Σιωπής" αποτελεί έναν κρίσιμο διάλογο του Σουηδό με τον Ιταλό ομότεχνό του, τον Αντονιόνι και την δική του "Τριλογία της Αλλοτρίωσης" που απαρτίζεται από την "Περιπέτεια", τη "Νύχτα" και την "Έκλειψη".

Ο Μπέργκμαν θα αναγκαστεί να αυτοεξοριστεί στο Μόναχο ύστερα από μιαν επονείδιστη δίωξη των αρχών εναντίον του για φοροδιαφυγή. Αν και τελικά απαλλάχτηκε, ποτέ δεν έκρυψε την πικρία του για το εξευτελισμό που υπέστη. Παρά το σοκ και την αρχική του απόφαση να περάσει στη σιωπή, θα αναλάβει και θα μας προσφέρει αθάνατα φιλμ, όπως η "Φθινοπωρινή Σονάτα", το "Φάνυ και Αλέξανδρος" και το "Μετά την Πρόβα", ενώ δεν θα σταματήσει να καταπιάνεται με το θέατρο, να γυρίζει τηλεταινίες, όπως το "Saraband" που αποτελεί τη συνέχεια, ύστερα από τρεις δεκαετίες, του "Σκηνές από ένα γάμο", να γράφει σενάρια, να συμπαρίσταται στις δημιουργικές προσπάθειες νεαρών του φίλων και συνεργατών.

Τον χαρακτήριζαν ερημίτη και ήταν εξαιρετικά μετρημένες οι φορές που εμφανίστηκε δημόσια. Το 2004 έδωσε μια συνέντευξη στη σουηδική κρατική τηλεόραση, όπου είπε ότι οι αγαπημένες του ταινίες ήταν το "Χειμερινό φως" του 1962, η "Περσόνα" του 1966 και το 'Κραυγές και ψίθυροι" του 1972. Είχε πει όμως επίσης ότι δεν μπορεί να παρακολουθήσει τις δικές του ταινίες, επειδή τις έβρισκε πολύ καταθλιπτικές. Δεν ήταν η πρώτη φορά που αμφισβητούσε το καθολικής αποδοχής έργο του. Κάποτε σε ένα περιοδικό είχε δημοσιευτεί ένα κείμενο που κατακρεουργούσε τις μπεργκμανικές ταινίες. Λίγο αργότερα αποκαλύφθηκε ότι ο άγνωστος κριτικός που το υπέγραφε, ήταν ο ίδιος ο Μπέργκμαν με ψευδώνυμο...

Ο μεγάλος Σουηδός δημιουργός, που επηρέασε γενιές φημισμένων πια σκηνοθετών, που άφησε την ποιητική σφραγίδα του στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, άφησε την τελευταία του πνοή στις 30 Ιουλίου του 2007, στο θρυλικό πια νησί Φάρο, όπου έζησε τα περισσότερα χρόνια της ζωής του. Με κάθε του ταινία, με κάθε του πλάνο, πέρασε στην αθανασία.









Αποσπάσματα από συνεντεύξεις  του σκηνοθέτη:
 

    Για την Πολιτική: «Τα πολιτικά μας συστήματα είναι βαθιά συμβιβασμένα και δεν έχουν καμία χρησιμότητα πια. Είναι πολύ αργά για επαναστάσεις, και άλλωστε βαθιά μέσα μας δεν πιστεύουμε πως έχουν θετικά αποτελέσματα. Κατά τα άλλα, είμαι ένας αξιοσέβαστος σοσιαλδημοκράτης».

    Για το Θεό: «Για μένα η κόλαση ήταν ένας φοβερά υποβλητικός τόπος· πάντοτε όμως θεωρούσα ότι βρίσκεται πάνω στη γη. Η κόλαση δημιουργείται από τους ίδιους ανθρώπους - πάνω στη γη!».

    Για τις κοσμοθεωρίες: «Η κοσμοθεωρία μου είναι να μην έχω κοσμοθεωρία. Είμαι ένας σταθμός ραντάρ. Πιάνω διάφορα πράγματα και τα αντανακλώ σαν καθρέφτης, ανακατεμένα με μνήμες, όνειρα και ιδέες. Είναι ο πόθος και η θέληση της δημιουργίας».

    Για τον Στριντμπεργκ: «Ο τρόπος που αισθάνεται τις γυναίκες είναι διφορούμενος. Από τη μια τις λατρεύει φοβερά και από την άλλη τις καταδιώκει με μανία. Η ψυχή του είναι μισή γυναίκα και μισή άντρας».

    Για την Ούλμαν: «Η Λιβ Ούλμαν με γοητεύει φοβερά. Είναι μια εξαιρετικά υποβλητική ηθοποιός. Στο πρόσωπό της βλέπω να αντικατοπτρίζονται διάφοροι ρόλοι. Έπειτα, μου αρέσει στην προσωπική μου ζωή - αλλά αυτό είναι άλλο θέμα».

    Για τον Χιτσκοκ: «Πολλοί από τους περιορισμούς του Χίτσκοκ αλλά και το μεγαλείο του μέσα απ' αυτούς έχουν τη ρίζα τους στο βαρύ του σώμα. Πάντα δουλεύει στο στούντιο χρησιμοποιώντας μια ακίνητη κάμερα· το έχει κάνει σύστημα να χρησιμοποιεί μακρινά πλάνα έτσι ώστε να μην μπαίνει στον κόπο να μετακινείται».

     Για τον κινηματογράφο: «Καθόμαστε απλά στη θέση μας, αφήνοντας τις εικόνες να κυλούν πάνω μας. Η βούλησή μας παύει να λειτουργεί. Χάνουμε την ικανότητά μας να κατατάσσουμε τα πράγματα και να τα τοποθετούμε στη σωστή τους θέση. Παρασυρόμαστε σε μια σειρά γεγονότων, συμμετέχουμε σ' ένα όνειρο. Και η κατασκευή των ονείρων είναι μια πολύ ζουμερή δουλειά».

     Για τους ηθοποιούς: «Όταν θες να εκφράσεις κάτι σύνθετο, ο ερασιτέχνης δεν σου χρησιμεύει σε τίποτα. Οι ηθοποιοί διδάσκονται για να εκφράζουν την πολυπλοκότητα».

     Για το θέατρο: «Έζησα όλη μου τη ζωή στο θέατρο. Και το θέατρο, μ' όλο που είναι ένας προστατευμένος κόσμος, είναι πάντα συλλογικό. Στο θέατρο οι ηθοποιοί δεν είναι ούτε για μια στιγμή ανυπεράσπιστοι απέναντι στον σκηνοθέτη. Διαθέτουν ένα σωρό αποτελεσματικούς τρόπους να του αντισταθούν».

     Για το σινεμά: «Είναι ακριβώς όπως τότε που ήμουνα μικρός και έβγαζα τα παιχνίδια μου μέσα από το ντουλάπι. Με τη μόνη διαφορά ότι σήμερα, για κάποιον ανεξιχνίαστο λόγο, με πληρώνουν γι' αυτό, και υπάρχουν άνθρωποι που μου φέρονται με σεβασμό και κάνουν ό,τι τους λέω, πράγμα που καμιά φορά με αφήνει κατάπληκτο».

Φιλμογραφία
1984     Μετά την πρόβα   

1982     Φάνυ και Αλέξανδρος

1980     Νύχτα των σαλτιμπάγκων

1979     Φάρο (ντοκ.)

1977     Το αυγό του φιδιού
1976     Πρόσωπο με πρόσωπο
1973     Σκηνές από ένα γάμο
1972     Κραυγές και ψίθυροι

1978     Φθινοπωρινή σονάτα

1971     The Touch
1969     Πάθος της Άννας
1968     Ντροπή
1968     Η ώρα του λύκου

1967     Stimulantia (απόσπ. "Daniel")

1966     Περσόνα

1964     All These Women   

1963     Η σιωπή

1962     Χειμερινό φως

1961     Μέσα από το σπασμένο καθρέφτη

1960     Το μάτι του διαβόλου

1960     Η πηγή των παρθένων

1958     The Face

1958     Κοντά στη ζωή

1957     Άγριες φράουλες

1957     Η έβδομη σφραγίδα

1957     Bakomfilm smultronstället   

1955     Χαμόγελα καλοκαιρινής νύχτας

1955     Kvinnodröm

1954     Ερωτικά μαθήματα

1953     Gycklarnas afton   

1953     Το καλοκαίρι με τη Μόνικα

1952     Secrets of Women

1951     Sommarlek

1950     Sånt händer inte här

1950     Till glädje  

1049     Törst

1949     Fängelse

1948     Hamnstad

1948     Musik i mörker

1947     Skepp till India land

1946     Det regnar på vår kärlek

1946     Κρίση

Κραυγές και ψίθυροι
Motigo Webstats - Free web site statistics Personal homepage website counter